Auga e mel
A auga é a protagonista deste percorrido que nos leva pola Serra do Candán. Unha paisaxe de montaña formada por pequenos vales encaixados, con cumes que acadan os 1000 m de altitude. Por ela corren abondosos regatos que ó xuntarse forman os ríos Lérez, Umia ou o Deza, que dá nome á comarca e será un dos nosos compañeiros ó longo da ruta. A gama de cores da serra varía seguindo o ritmo das estacións, facendo que a experiencia da nosa visita nunca sexa a mesma: verdes dos prados e devesas, púrpuras e amarelos das flores en primavera, ocres no outono, ou os brancos nos cumes coas neves invernais.
Veremos construcións que reflicten a adaptación dos seus habitantes a un medio duro, na que a escasa agricultura se complementaba con actividades coma a apicultura, estando aquí a maior concentración de alvarizas de toda Galiza e mesmo do noroeste peninsular. Tamén atoparemos vestixios da actividade mineira- xa coñecida en época romana pero especialmente intensa no S.XX.- e pasaremos por unha importante zona de tránsito de arrieiros.
É un percorrido para facer sen presas, recreándonos coas vistas pero sen perder a atención na condución, lembrando que imos por estradas de montaña e pistas agrícolas. Tampouco debemos esquecer que transitamos en gran parte por unha zona de alto valor ecolóxico, declarada Zona Especial de Conservación e que forma parte do proxecto europeo Rede Natura 2000.
Dende a estrada PO-534 que vai de Lalín a Folgoso, en Vilatuxe (p. k. 8,85) collemos a PO-203 en dirección Irixo/Carballiño, entrando así no lugar de Os Carballiños. Paramos para admirar o seu carballo. Proseguimos ruta 3 km ata atopar, á dereita, o desvío cara Zobra. 700 m mais adiante – ó pasar A Castiñeira, parroquia de Lebozán- hai unha pista que se dirixe a Chedas. Non a seguimos; paramos alí o coche e andamos 50 m para admirar as vistas a este casal illado. Retomamos camiño, e a 3,5 km, tras pasar O Espiño, de novo á dereita, collemos cara Zobra. Despois de 4 km entre un corredor de exuberante vexetación, incorporámonos á estrada que cara esquerda nos leva ó lugar de Zobra. Deixamos o coche onda o local social.
Podemos andar 250 m para botar unha ollada á súa igrexa, de orixe románico e ó seu camposanto que conserva algúns exemplares de panteóns labrados en cantería do país. Despois de refrescarnos na súa fonte e conversar cos seus acolledores veciños continuamos o noso percorrido. Aproximadamente a 1 km atopamos a alvariza do Acevedo. Seguimos camiño rodeados de bosque autóctono e chegamos ata o lugar da Trigueira, onde funcionan dous establecementos de turismo rural. 300 m máis adiante podemos desfrutar das vistas que nos ofrece o miradoiro de Cabana. Continuamos ata chegar á ponte que cruza o río Deza, alí detémonos para ver os restos da antiga central. Logo de coñecer este entorno, cruzamos a ponte e a 800 m do lado dereito da pista deixamos o coche e baixamos andando 150 m polo camiño que a leva á área fluvial. Despois de desfrutar deste recuncho de paz é o momento de desandar o noso camiño.
Volvemos atrás, pero desta vez ó saír de Zobra seguimos recto pola estrada. Podemos deternos para desfrutar das fermosas vistas que se aprecian dende Valxanín ou Moa. Dende este último lugar, xa na parroquia de Vilatuxe, prestando atención ás curvas, e tras 7 km chegaremos a Gondoriz Pequeno, que quedará á nosa esquerda. Xusto despois de pasar este lugar, collemos a primeira pista á esquerda, e seguindo as indicacións continuamos 1 km ata chegar á praia fluvial de pozo do Boi, onde daremos por finalizado o noso percorrido. Retomando o camiño que nos trouxo ata aquí chegamos de novo á estrada PO-534.

Puntos de interese

Os Carballiños
Este lugar da parroquia de Vilatuxe foi en tempos lugar de parada e fonda dos arrieiros que dende o Ribeiro transportaban o viño a Santiago e ás terras de Deza. Esta herdanza mantense na actualidade con varios establecementos nos que gozar da nosa gastronomía. A feira que aquí se celebraba era unha das de maior renome en toda a comarca. A sombra da súa carballeira acolle agora cada segundo domingo de maio unha sonada recreación das feiras tradicionais, na que a veciñanza participa interpretando escenas típicas, contos e historias; arroupados por unha coidada escenografía.

Carballo de Os Carballiños
Fermoso exemplar de carballo (Quercus robur) e magnífico expoñente desta especie tan abondosa en Galicia. Incluída no Catálogo de Árbores senlleiras de Galicia co número 131A, presenta unha circunferencia de 4,68 m e unha altura de 23,60 m.

Vista Chedas.
A pista que vai cara Chedas é unha pista sen saída, na que é complicado dar a volta, que desemboca no casal, de propiedade privada e non visitable. O mellor é desfrutar da fermosa vista que dende o alto, a carón dun panel interpretativo, nos ofrece o val de Chedas.

Casal de Chedas
Ó parecer, este lugar foi unha granxa-escola pertencente ó mosteiro de Aciveiro, dono de practicamente todas as terras da serra do Candán. Nos seus muros hai numerosas pedras con motivos variados, tanto relixiosos coma profanos. Destaca unha fiestra de arco conopial flanqueada de dous rostros, de factura renacentista. É desta época - o S.XVI – a primeira documentación na que se fai referencia ós seus propietarios. No s. XIX a familia Pimentel é a posuidora do casal, e é dun dos seus membros dos que se contan fabulosas historias acerca dos seus amoríos. Destaca aquela que relata como se lanzaba espido dende o balcón, usando un paraugas como paracaídas, para atoparse no patio coas súas amantes.

Igrexa de Sta. Mariña de Zobra
Terra de canteiros, podemos ver o seu traballo na igrexa, orixinariamente do S.XII e hoxe moi modificada, e nos panteóns do camposanto.

Zobra
Parroquia de maior extensión da comarca de Deza. No ano 2017 obtivo a distinción "Aldea singular" que o concello de Lalín outorga cada ano para premiar ás parroquias polo seu traballo na defensa da súa idiosincrasia. As xentes de Zobra destacan pola súa capacidade de adaptación a un entorno de montaña. A cantería, o cultivo en socalcos, o mel, a industria do liño, a elaboración de carbón vexetal; son algúns dos oficios desenrolados polos seus habitantes para aproveitar os recursos da serra de maneira racional.
A Comunidade de Montes de Zobra acondicionou unha ruta homologada de gran beleza, o PR-G 188. Sendeiro circular de 23 km que percorre escenarios de gran beleza e ten a súa partida e chegada no lugar. 5
Terra tamén de canteiros, podemos ver o seu traballo na igrexa, orixinariamente do S.XII e hoxe moi modificada, e nos panteóns do camposanto. 6 Recomendamos beber auga na fonte do lugar, que calma a sede e revitaliza o espírito. E non debemos deixar de probar o mel.
A apicultura é unha das actividades que sobreviviu ó paso do tempo. A piques de desaparecer nos anos oitenta, hoxe a produción de mel recuperou o seu lugar na economía da parroquia. Mel de flores de castiñeiro, de carrasco, de uz...sen tratamentos industriais, amparados pola IXP "Mel de Galicia" e premiados constantemente nos concursos de catas especializados. Con cita previa poderemos visitar algunha das empresas familiares que aquí teñen os seus centros de envasado. http://turismo.lalin.gal/taxonomy/term/39

Alvariza de Acevedo
As alvarizas son construcións de pedra concibidas como fortalezas para protexer as colmeas dos ataques dos osos e outros animais. De forma redondeada, posúen uns impresionantes muros rematados nun beiril e unha porta moi pequena para impedir o acceso do plantígrado. Estaban orientadas para captar o sol, evitando a humidade e a xeada; e normalmente situadas preto de cursos de auga -coma neste caso- para favorecer o ciclo vital das abellas.
Estes vales albergan a maior concentración de alvarizas do noroeste atlántico. A desaparición do oso na serra - a última noticia que se ten da súa presenza na comarca é dun exemplar abatido a mediados do S.XIX – e o abandono da apicultura, fixeron que moitas destas singulares construcións caesen no abandono. Hoxe en día algunhas volvéronse a recuperar para a súa finalidade orixinal pero aínda quedan moitas á espera da restauración do que é un dos patrimonios etnográficos mais singulares de Galiza.

A Trigueira

Casas das Minas
Aquí vivían os enxeñeiros encargados das minas. Foron rehabilitadas pola Comunidade de Montes de Zobra e postos en valor coma apartamentos turísticos. Sen dúbida son outra fantástica opción de aloxamento para o visitante que desexe desfrutar do tesouro medioambiental que é a Serra do Candán.

Miradoiro de cabana
Sentados nos bancos deste miradoiro e acompañados polo monte da Corza, o monte Coco e o Penón, gozaremos das vistas á casa de A Cabana, ó lugar de A Trigueira e os seus bancais, e á aldea de Porto Martín.
A casa da Cabana pertenceu ó pazo de Des, en Soutolongo. O seu hórreo de seis claros con tellado de lousa, construído en 1859, dá idea da importancia que tivo naquela época.

Central das minas
Neste lugar atopábase a presa e a central que producía a electricidade para o complexo mineiro. Agora o río Deza corre libre e forma unha fotoxénica fervenza. Xunto coas vellas casas da central e a pontella de madeira podemos desfrutar dun recuncho encantador. Ata non hai moito -1994- esta pontella era atravesada polos veciños de Porto Martín e O Ameixedo para comunicarse cara Lalín. Dende aquí parte unha variante do sendeiro PRG-188 que leva á mina da Corza, na que podemos adentrarnos uns poucos metros.

Vistas á Trigueira
A carón das ruínas do antigo polvorín deixaremos o coche para percorrer a pé os escasos 500 metros que nos levan ata a chapacuña de Ramiro. Dende aquí podemos apreciar os socalcos da Trigueira, un exemplo de adaptación do home ó medio. Estes socalcos permitían traballar unhas terras que de outra maneira, por causa da pendente, serían moi difíciles de cultivar.

Chapacuña de Ramiro
Esta pequena área de recreo aproveita unha pequena tosta -en Zobra coñécense coma “chapacuñas”- no río Deza. A auga, a vexetación de ribeira e as mesas e bancos de madeira fan deste lugar un sitio onde refrescar os pés e relaxarse en contacto coa natureza.

Vistas dende Valxanín
Á saída do lugar de Portela, dende este punto pódese apreciar unha panorámica das devesas de Bustelos e do río Zobra, o monte Castelón (820 metros), o monte Coco (970 metros) e o alto de San Bieito (1017 metros)

Moa
Xa na parroquia de Vilatuxe, temos a oportunidade de facer unha parada para desfrutar, á sombra, das espectaculares vistas e aproveitar para refrescarnos na súa fonte.

Praia fluvial Pozo do Boi
Nada mellor para relaxarnos e pasar a tarde que facelo nesta praia fluvial, orgullo do concello de Lalín. É o lugar idóneo ao que se achegar nos días de verán e darse un baño nas cristalinas augas do río Deza, cunha calidade da auga cualificada ano tras ano coma "excelente para o baño". Pódese desfrutar da agradable sombra da carballeira, equipada con mesas e bancos onde poder facer un pícnic, ou tomar o sol na marxe oposta do río.
O resto do ano a paz e a tranquilidade apodéranse da zona e convértena en lugar a visitar por aqueles amantes da natureza sinxela, que desfrutan co piar dos paxaros, cos sons da auga, coa lectura á sombra dun carballo ...
Nos meses de xullo e agosto dispón de servizos de bar e aseos.

Porto Martín

En coche

Indicaciones de Os Carballiños, 4, 36519 Lalín, Pontevedra, España a PO-534, 17, 36519 Afonsín, Pontevedra, España

Os Carballiños, 4, 36519 Lalín, Pontevedra, España

Castiñeira, 1, 36519 Lalín, Pontevedra, España

36519 Lalín, Pontevedra, España

Zobra, 21, 36519 Lalín, Pontevedra, España

PO-534, 36519 Lalín, Pontevedra, España

PO-534, 17, 36519 Afonsín, Pontevedra, España

A pé

Á igrexa de Sta. Mariña

Central das minas

Área fluvial